Kraina Kreatywności – uznana marka edukacyjna

Fragment publikacji naukowej Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego pt.

WYCHOWANIE PRZEZ ŚWIAT FIKCYJNY
DLA ŚWIATA RZECZYWISTEGO

pod redakcją Ewy Rodziewicz i Małgorzaty Cackowskiej

WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO – GDAŃSK 2011

Część V
Sztuka jako impuls dla wyobraźni.
[…]

Piotr Odyseyak Niewiadomski

Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia w Gdańsku

Dziecko w Krainie Kreatywności.
Odpowiedzialność wyboru wolnych pomysłów.

Dzięki działaniom artystycznym można kształtować i rozwijać inteligencję emocjonalną, ponadto wzmacniać przekonanie, iż bez ponoszenia odpowiedzialności nie można przyznać się do przeżywania buntu, cierpienia i wielu innych negatywnych emocji. Podczas tworzenia dzieł prowadzący ćwiczenia podkreślają znaczenie i możliwości „wolnego wyboru” oraz wyjaśniają różne aspekty „odpowiedzialności tworzenia”. Zajęcia w Krainie Kreatywności mogą być uznane za interesujące i cenne jako uzupełniające w ramach działań terapeutycznych. Ich dodatkowym celem jest ćwiczenie z uczestnikami umiejętności efektywnego otwarcia się na działania jednostkowe i grupowe – umiejętności tak ważnej w relacjach społecznych XXI wieku. Kraina Kreatywności wpisuje się w nurt edukacji realizowanej w ramach nieszablonowych i nowatorskich programów edukacyjnych, które poprzez świat fikcyjny wychowują dla świata rzeczywistego.

Wyprawa do Krainy Kreatywności składa się z trzech etapów, chociaż dla postronnego obserwatora jest to ciąg twórczych doświadczeń przeprowadzanych na żywym organizmie – dlatego każde uczucie jest tutaj tak głębokie i tak istotne.

Pierwszym etapem jest oglądanie wystaw eksponowanych w galerii. W trakcie oglądania dzieł sztuki Mikołaj wydobywa z uczestników interpretacje tego, co widzą, co czują. Właśnie te emocje i wrażenia stają się podstawą zajęć warsztatowych w drugim etapie. Natomiast etap trzeci to omówienie i prezentacja dzieł stworzonych przez uczestników, co jest zakończeniem pobytu w Krainie Kreatywności. Ostatnimi słowami, które zawsze słyszą uczniowie, są podziękowania od prowadzących „za nowe inspiracje, których dostarczyli im uczestnicy” oraz wypowiadane niezmiennie przez Mikołaja gratulacje i słowa: „wszyscy jesteście artystami i nie bójcie się tworzyć!”.

Celem zajęć w Krainie Kreatywności jest pobudzenie dzieci i młodzieży do jak najszerzej rozumianej twórczości i chęci działania artystycznego. Kraina również pokazuje możliwości i efekty twórczego działania i myślenia, które odbiegają od tego, co zwykle jest realizowane podczas większości zajęć szkolnych w sposób tradycyjny. Udział w tym projekcie edukacyjnym ma pomóc uczestnikom w poznawaniu i rozumieniu szeroko rozumianej sfery sztuki i kultury, jak również ma dać impuls do odwiedzania instytucji kulturalnych. Tematem nadrzędnym i przewodnim projektu edukacyjno-artystycznego Kraina Kreatywności jest twórczość. Wszelkie działania artystyczne mają również pomagać uzewnętrzniać emocje, pragnienia i rozwijać dążenie do samorealizacji. To także forma komunikacji uczestnika z samym sobą i z innymi. W trakcie zajęć możliwa staje się zmiana sposobu odbierania otaczającej rzeczywistości.

Kraina Kreatywności to jednodniowe zajęcia, których czas trwania wynosi około sześciu godzin, skierowane są do zorganizowanych grup szkolnych, liczących nie więcej niż trzydziestu trzech uczniów. Uczestnicy spotkania zapoznają się z różnorodnymi formami wypowiedzi twórczych i artystycznych oraz realizują własne, oryginalne projekty. W czasie kilkugodzinnych zajęć dzieci i młodzież biorą udział w warsztacie plastycznym, gdzie tworzą kompozycje malarskie i rzeźbiarskie, warsztacie kreatywnego i spontanicznego myślenia, warsztacie video-art, gdzie zapoznają się z technikami multimedialnymi. Każdy warsztat trwa około półtorej godziny na zasadzie rotacji. Tematy niektórych ćwiczeń, których rozwiązywanie staje się przygodą w Krainie Kreatywności, brzmią: Na czym polega kompozycja zamknięta, a na czym dynamiczna? Jak zrobić dobry portret? Jak wspólnie skonstruować dowolny pojazd, wykorzystując do tego cienie własnych rąk? Jak udoskonalić i zaskakująco ożywić reklamę? Do czego można wykorzystać niebieski balonik? Jak kolor wpływa na odbiór dzieła?

Zajęcia skierowane są do dzieci i młodzieży w wieku od lat 7 do 18. Każdorazowo są dostosowane do poziomu wiekowego i rozwojowego uczestników oraz ich doświadczeń twórczych. Wiele grup odwiedza Krainę więcej niż jeden raz. Na przestrzeni czterech lat łącznie we wszystkich edycjach Krainy Kreatywności uczestniczyło ponad 120 grup uczniowskich, co daje liczbę bliską czterem tysiącom „młodych adeptów sztuki”. Kraina Kreatywności gościła m.in. w: redakcji „Gazety Wyborczej” w Gdańsku, Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia w Gdańsku, w Biurze Wystaw Artystycznych w Zielonej Górze, szkołach podstawowych i gimnazjach w Gdańsku i Gdyni, w Kolonii Artystów w Gdańsku i w plenerach Parku Oliwskiego z TVP1. Oto przykładowy, ramowy zakres ćwiczeń i zadań realizowanych podczas poszczególnych warsztatów.

Warsztat plastyczny

W trakcie zajęć uczestnicy:

a) poznają i tworzą dzieła malarskie i rzeźbę w glinie, rozumiane jako artystyczna wypowiedź twórcy uwzględniająca różnorakie aspekty oddziaływania na widza;
b) uczą się dostrzegać podobieństwa i różnice dotyczące formy i treści dzieła sztuki na przykładach z historii sztuki, z naciskiem na sztukę współczesną;
c) poznają relacje zachodzące pomiędzy poszczególnymi technikami malarskimi a narzędziami pracy i możliwościami ich użycia do realizacji celu twórczego;
d) malują obrazy, stosując technikę szablonu;
e) dostrzegają, jak kolor wpływa na odbiór dzieła na poszczególnych etapach tworzenia, doświadczają poszukiwania spontanicznych efektów barwnych;
f) poznają różnicę pomiędzy kompozycją otwartą a zamkniętą, statyczną a dynamiczną;
g) zapoznają się z gliną jako materiałem rzeźbiarskim i wykonują własne rzeźby.

Warsztat twórczego myślenia

Twórcza postawa, dzięki której każdy może łatwiej rozwiązywać swoje problemy. jest naturalną cechą pozwalającą każdemu łatwiej rozwiązać nawet najbardziej skomplikowane problemy życia codziennego. Kreatywność przejawia się w gotowości tworzenia nowych pomysłów i wynajdywaniu oryginalnych rozwiązań i dlatego jest ona szczególnie eksponowana wśród umiejętności kształtowanych we współczesnej szkole. Podczas zajęć uczestnicy, poza rozwijaniem umiejętności twórczego myślenia, trenują: skuteczne poro-zumiewanie się, pełną wymianę informacji, pracę zespołową, wykorzystywanie empatii, działanie poprzez pozytywne emocje. Ważnym elementem zajęć są ćwiczenia z zakresu myślenia „na już”, myślenia spontanicznego.

Ćwiczenie pierwsze polega na wymyśleniu, a następnie zaprezentowanych modeli musi być zbudowany tylko i wyłącznie z ciał wszystkich uczestników:

a) oryginalnych, nietypowych, humorystycznych pojazdów – modele muszą posiadać cechy pojazdu lub sprawiać wrażenie, że są pojazdami; każdy z zaprezentowanych modeli musi być zbudowany tylko i wyłącznie z wszystkich ciał oraz jednej folii malarskiej;
b) oryginalnych, nietypowych, dynamicznych roślin – modele muszą posiadać cechy roślinne lub sprawiać wrażenie, że są roślinami; każdy z zaprezentowanych modeli musi być zbudowany tylko i wyłącznie z wszystkich ciał oraz kompletu pudeł kartonowych.

Ćwiczenie drugie (nietypowe zastosowania):

a) wymyśl i zademonstruj jak najwięcej nietypowych zastosowań niebieskiego balonika;
b) korzystając z kijków i folii malarskiej wymyśl i zademonstruj:
– jak najwięcej nietypowych połączeń chudego z przezroczystym;
– jak najwięcej nietypowych zastosowań tychże rekwizytów do transportowania różnych przedmiotów;
– jak najwięcej nietypowych bram przez które przechodzimy codziennie.

Ćwiczenie trzecie (scenariusz):

Korzystając z kompletu rekwizytów i własnych ciał, należy przedstawić wymyśloną przez grupę scenkę humorystyczną na temat:
a) Trzy przygody Wędrowca w krainie mlekiem płynącej;
b) Wędrówka pary bohaterów przez oryginalny, wymyślony most nad rzeką marzeń;
c) Ona i On na wycieczce w nieistniejącym mieście.

Warsztat video-art

Ćwiczenia realizowane podczas warsztatu obejmują:

a) Kadrowanie – uczestnicy warsztatów zapoznają się z definicją kadrowania jako wycinka rzeczywistości. Podczas ćwiczenia z aparatem wykonywane są przykłady kadrów. Ćwiczenie kadrowania na przykładzie czterech złotych punktów kompozycji;
b) Portret – każdy z uczestników wykonuje portret kolegi, po zapoznaniu się z definicją portretu, wykorzystując wiedzę o poprawnym kadrowaniu.
Uczestnicy stają się jednocześnie modelami i artystami. Wspólne oglądanie zdjęć oraz analiza ich poprawności kończą tę część warsztatu;
c) Filtry – w oparciu o uprzednio wykonane portrety dokonujemy ich obróbki, korzystając z kilku standardowych filtrów. Filtry te można odnaleźć w przeglądarce graficznej na każdym komputerze. Omawiamy i stosujemy następujące filtry: negatyw, stamp, węgiel i kreda, piórko, krawędzie, witraż;
d) Kompozycja – omawiamy definicję kompozycji na przykładach. Uczestnicy budują kompozycje z własnych ciał: dynamiczną, statyczną, otwartą, zamkniętą, kolorową. Kompozycje ułożone przez jedną grupę fotografuje druga grupa, wykorzystując wiedzę nabytą podczas wcześniejszych ćwi¬czeń;
e) Reklamy, seriale – każdy uczestnik wybiera reklamę lub serial, znane z telewizji. Do reklamy wymyśla inne zakończenie tak. by stała się ona inna, nowa, żywa i jego własna. Zabawa w serial polega na tym, że dwie grupy wymyślają po trzy seriale i nie mówiąc tytułów, prezentują je tak, by widzowie odgadli tytuł. Grupa oglądająca przy okazji dokumentuje przedstawienie trzema kamerkami z trzech różnych miejsc studia.

Działania w ramach interdyscyplinarnych warsztatów edukacyjnych Krainy Kreatywności pozwalają uczestnikom na stworzenie własnych dzieł sztuki, a przy tym na rozbudzenie posiadanych, ale ukrytych zdolności twórczego działania i myślenia, na wytworzenie innego spojrzenie na otaczający świat poprzez pryzmat sztuki. Umożliwiają poznanie różnych technik plastycznych, opanowanie umiejętności współpracy, co pozwala na osiągnięcie indywidualnego sukcesu poprzez działanie zespołowe. Zaznajamiają się z działa¬niem instytucji kulturalnej poprzez udział we wspaniałej zabawie i ciekawej przygodzie.
Trzej jakże różni ludzie, dla których „wolność wyboru” i „odpowiedzialność tworzenia” są fundamentalnymi elementami procesu edukacji. Mikołaj Robert Jurkowski (Robotnik Sztuki), Piotr Odyseyak Niewiadomski (Trener Kreatywności), Sylwester Gałuszka (Animator Kolonii Artystów) – dostrzegli, że te elementy mogą być skuteczne i atrakcyjne w procesie edukacji, szczególnie w kompilacji ze sztuką. Tak powstała Kraina Kreatywności, która jest autorskim projektem edukacji poprzez sztukę, rozumianą jako proces kreowania siebie, otoczenia i przyszłości.

Zgodnie z wolą swych twórców Kraina przyszła na świat 5 grudnia 2003 r. w trójmiejskiej redakcji „Gazety Wyborczej”. Zwiastunem pierwszych działań był codzienny prasowy konkurs twórczego myślenia „Krętymi Krokami w Krainę Kreatywności”, połączony z akcją świąteczną dla dzieci. To pierwsze (i z tak dużą częstotliwością mające miejsce) upublicznienie tematyki edukacji twórczości na łamach dziennika było wyzwaniem i swoistym papierkiem lakmusowym. Na dodatek redaktorzy oczekiwali gremialnego odzewu ze stro¬ny młodych czytelników, jednakże ciekawe i oryginalne pytania konkursowe obroniły się same i Kraina Kreatywności na dobre zagościła wśród uczniów trójmiejskich szkół. Finałem akcji były dwudniowe warsztaty, podczas których redakcja Gazety przekształciła się w Świąteczną Krainę Kreatywności. Pozytywny, szeroki odzew i kolejka szkół gotowych do przyjęcia Krainy u siebie pokazały potrzebę prowadzenia takich działań z pogranicza edukacji, sztuki i kreatywności.

Po kilku miesiącach opracowany został pierwszy model Krainy Kreatywności jako formy wycieczki szkolnej do galerii sztuki. Kolejne lata przyniosły ewolucję wyjściowych koncepcji i aktualnie Kraina Kreatywności funkcjonuje jako autorski, samodzielny projekt warsztatów edukacyjnych, który może być realizowany w każdej galerii sztuki. Jednakże bardzo ważne są wewnętrzne zasady, których cały czas ściśle trzymają się realizatorzy. Najmniejsze odejście od nich powoduje, że zajęcia przeistaczają się w banalne i nieciekawe lekcje sztuki czy zwiedzanie kolejnej wystawy. Te wewnętrzne zasady stanowią przysłowiowy języczek u wagi i nie sposób poznać ich wszystkich aspektów bez dłuższego obcowania z autorami Krainy, podczas prowadzonych zajęć.

Kraina Kreatywności na stałe wpisała się w pejzaż edukacyjny Gdańska, czego najlepszym dowodem są zapisane w kolejce (niemal jak w czasach kolejek społecznych z epoki PRL-u) grupy szkolne oczekujące na kolejne edycje Krainy a także poniższe opinie uczestników:

„Dzieci reagowały bardzo żywo, były radosne podczas zajęć. Szczególnie zajęcia malarsko-rzeźbiarskie dały pole do popisu, uruchomiły dziecięcą wyobraźnię i pomysły do działalności artystycznej” (SP Nr 42, Gdańsk).

„Bardzo ciekawe zajęcia fotograficzne oraz kreatywności, uczące dzieci pracy w grupie, szybkiego działania i wymyślania niekonwencjonalnych rozwiązań. Uczniowie bardzo zadowoleni z warsztatu malarsko-rzeźbiarskiego, który umożliwił przeobrażenie własnych myśli w sztukę. Bardzo fajne i udane spotkanie, chętnie będę je polecać innym wychowawcom” (SP Nr 24, Gdańsk).

„Warsztaty bardzo ciekawe, różnorodna tematyka, twórcze podejście prowadzących. Żałuję, że tak trudno znaleźć wolny termin! Chciałabym częściej korzystać z Waszych propozycji. Dzieciaki zadowolone bardzo!!” (SP Nr 48, Gdańsk).

„Uczniowie z dużym zaangażowaniem uczestniczyli w zajęciach. Prowadzący znakomicie wprowadzili dzieci w atmosferę »krainy kreatywności«. Dzieciom dużo radości przyniosła możliwość pokazywania swej ekspresji (mowa-słowo, mowa-ciało, mowa-rzeźba, barwa). Uczestnicy zostali wpro¬wadzeni w świat autokreacji oraz kreacji rzeczywistości, w której żyją. Dziękujemy!” (SP Nr 24. Gdańsk).

„Młodzież bardzo aktywnie włączyła się w zajęcia, które dają jej możliwość poznania swoich możliwości twórczych, aktywnie spędzić czas, pracować bezpiecznie w grupie. Prowadzący bardzo życzliwi, dający wsparcie w wykonywaniu zadań. Młodzież szczęśliwa!!!” (Gimnazjum Nr 16, Gdańsk).

Część IV
Edukacja XXI wieku.
Praktykowanie wyobraźni.
[…]

Barbara Szlagatys-Mierosławska
Piotr Odyseyak Niewiadomski

Fundacja Rozwoju Edukacji i Twórczości w Gdańsku

Szkoła XXI wieku – nie bójmy się utopii. Impresja (nie?)pedagogiczna.

Poniższa „impresja (nie?)pedagogiczna” jest próbą kreatywnego podejścia do praktycznych aspektów edukacji w najbliższych latach, próbą wynikającą z dotychczasowych, interdyscyplinarnych doświadczeń autorów. Jest to wynik twórczego podejścia do różnych etapów procesu edukacji, dokonanego z innych punktów widzenia niż tylko pedagogiczne.

XXI wiek opisywany w literaturze science fiction jako czas robotów i komputerów, czas wypraw kosmicznych oraz technologii „nie z tej ziemi” stał się już faktem. Tylko że to nie jest już literatura science fiction, ale rzeczywistość. Dlatego rola świata fikcyjnego w wychowaniu dla świata rzeczywistego powinna zostać odwrócona o 180 stopni. Bo teraz, żeby pójść do przodu, należałoby świat urzeczywistnionej fikcji zaprząc do stworzenia następnej fikcji, która później stanie się rzeczywistością. Ujmując to na osi czasu: fikcja dla bieżącej rzeczywistości staje się przyszłą rzeczywistością, która stwarza swoją nową fikcję dla dalszego postępu. Wychodząc z tego na pozór przewrotnego twierdzenia, chcemy stworzyć Nową Szkołę, Szkołę XXI wieku – która dla wielu ludzi może wydać się fikcją, dla innych utopią, ale dla nas będzie nową rzeczywistością.

Teraz przeżywamy rewolucję, która odmienia nasze możliwości w porozumiewaniu się, zmienia sposób naszego życia i osiągania dobrobytu. Nasze życie i świat nad wyraz dynamicznie ulegają znaczącym przemianom. Dzisiejsze dzieci wkraczające w wiek szkolny należą do pierwszego pokolenia, które będzie żyło w nowej erze oferującej możliwości niewyobrażalnego wyboru własnej przyszłości, kiedy dosłownie wszystko będzie możliwe, choć jakże odległe od świata bajkowego.

Szkoła XXI wieku to szkoła, która powinna przygotować młodych ludzi do życia w dzisiejszym świecie, może nawet nie tyle dzisiejszym, co tym, który będzie za 10, 20, 30 lat. Czyli świecie, który będzie jeszcze bardziej nasycony nowoczesnymi technologiami, a tym samym jeszcze bardziej skomplikowany. W dzisiejszych czasach korzystamy z zupełnie innych nośników informacji niż przykładowo 10 czy 20 lat temu. Dziecko niemal już od pieluszki otoczone jest cyfrowymi przekaźnikami informacji. To, czego my musieliśmy się uczyć w dorosłym życiu, ono wysysa z mlekiem matki. Komputer, telefon komórkowy, Internet są w jego rękach zabawkami, jakimi dla nas były drewniane klocki. Obowiązkiem nowoczesnej edukacji jest korzystanie z tych umiejętności oraz ukazanie dziecku, jak mogą być te narzędzia przydatne w procesie rozwoju i kształcenia. Poziom wiedzy, który w ramach obecnego szkolnictwa każdy powinien osiągnąć, staje się coraz obszerniejszy. Dzieje się tak. ponieważ świat rozwija się teraz tak dynamicznie w każdej dziedzinie. Wystarczy popatrzeć na przemysł komputerowy, motoryzacyjny, elektroniczny. Postęp technologiczny przerasta możliwości emocjonalne ludzkich jednostek.

Dzisiejsze niemowlaki znajdą się niebawem w świecie, jakiego nie znały poprzednie pokolenia, a ich udana przyszłość zależeć będzie przede wszystkim od następujących czynników: umiejętności przyswajania nowych pojęć, dokonywania nowych wyborów oraz uczenia się i rozwoju trwającego całe życie. Dlatego też absolwent

Szkoły XXI wieku powinien umieć się uczyć, powinien wiedzieć, jak myśleć, jak poznawać nowe techniki, które niezależnie od wieku można zastosować do rozwiązywania każdego problemu i podjęcia każdego wyzwania. Absolwent powinien umieć wkroczyć w świat gotów do rozpoczęcia w nim odpowiedzialnego i spełnionego życia.

Istniejące szkolnictwo, które nazwać można konwencjonalnym, wydaje się być zaprojektowane na produkcję ludzi wykształconych powierzchownie, którzy jednak pod przykrywką ogłady są skrytymi i bezwzględnymi egoistami, sfrustrowanymi, lękliwymi, posłusznymi i potulnymi konformistami. Bądźmy świadomi tego, że program szkolny powinien dawać młodym ludziom posag na całe życie. Tym posagiem nie może być sama wiedza, nawet ta najobszerniejsza (dostępna przecież w każdym komputerze). Tym posagiem powinna być umiejętność przyswajania nowych pojęć, dokonywania nowych wyborów oraz współudziału w życiu społeczeństw małych i dużych. Dlatego też Szkoła XXI wieku powinna w każdej sekundzie swojego istnienia stawiać sobie za cel dziecko, z jego najważniejszymi potrzebami emocjonalnymi. Edukacja powinna być oparta na dziecięcej ciekawości, wrodzonej energii, odruchach spontanicznej moralności. Nauka jest najbardziej efektywna, kiedy sprawia radość. Dlatego też szkoła powinna być najlepszym miejscem zabawy. stacją, z której wyruszamy, aby poznawać szeroki świat doświadczenia i wiedzy.

W sali lekcyjnej musimy wyjść z ławek, w szkole wyjść z zamkniętych klas, a cały świat traktować jak szkołę. Szkołę, do której chcemy chodzić przez całe życie. Życie, w którym uczyć się mogą wszyscy od wszystkich. Z podręczników musimy wyjść w świat doświadczeń, z zeszytów w świat multimediów, ale nie zapominając o wyjątkowości listów pisanych ręcznie dla wyrażenia najskrytszych uczuć.

Szkoła XXI wieku winna być budowana „oczami dziecka”, żeby nie zabijać w dzieciach talentów i zdolności, z którymi rodzą się tak, jak to skutecznie czyni obecny system edukacji. Niech dokonania Szkoły XXI wieku nadadzą nowy, wspaniały wymiar słowu Szkoła. Żeby nauka była zabawą a zabawa wielkim doświadczaniem Siebie i Świata. Żeby to nie była już utopia!

Bookmark the permalink.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *